Կիբերգրոհի զոհ կարող է դառնալ ցանկացած ոք. չարագործները կոտրում են առանձին մարդկանց, ընկերությունների սարքերը և նույնիսկ կառավարությունների կայքերը։ Նման հարձակումների վնասը հաճախ ոչ միայն ֆինանսական է, այլև հեղինակության։ Իսկ խոշոր կոտրանքներն անխուսափելիորեն մեծ ուշադրություն են գրավում։
10. DarkHotel. թանկարժեք հյուրանոցների արատավորված համբավը, 2007–2014 թթ.
- Նպատակ. շանտաժի ենթարկել հայտնի քաղաքական գործիչների և հարուստ գործարարների։
- Եղանակ. լրտեսող ծրագրի ներդրում բաց Wi-Fi ցանցերում։
- Մեղավորներ. անհայտ են։
- Վնաս. ճշգրիտ հայտնի չէ, ամենայն հավանականությամբ՝ զոհերի մեծ անձնական միջոցներ։
Tapaoux անունով նաև հայտնի վնասակար լրտեսող ծրագիրը չարագործները տարածում էին մի շարք պրեմիում դասի հյուրանոցների բաց Wi-Fi ցանցերի միջոցով։ Նման ցանցերը շատ վատ են պաշտպանված, ուստի հաքերներին հեշտությամբ հաջողվում էր իրենց ծրագրակազմը տեղադրել հյուրանոցների սերվերներում։
Wi-Fi-ին միացող համակարգիչներին առաջարկվում էր տեղադրել որևէ ծրագրի առաջին հայացքից պաշտոնական թարմացում, օրինակ՝ Adobe Flash-ի կամ Google Toolbar-ի։ Այդպես էր սովորաբար քողարկվում վիրուսը։
Հաքերները կիրառում էին նաև անհատական մոտեցում. մի անգամ DarkHotel-ը ներկայացավ որպես ճապոնական էրոտիկ կոմիքս ներբեռնելու տոռենտ ֆայլ։
Սարքի մեջ հայտնվելուց հետո վիրուսային ծրագիրը «թարմացման» ժամանակ առաջարկում էր մուտքագրել անձնական տվյալներ, օրինակ՝ քարտի համարը, ինչպես նաև կարողանում էր գրանցել ստեղնաշարի սեղմումները։ Արդյունքում չարագործները հասանելիություն էին ստանում օգտատիրոջ մուտքանուններին, գաղտնաբառերին և հաշիվներին։
Հաքերները դիտմամբ վիրուսը տեղադրում էին հյուրանոցների ցանցերում բարձրաստիճան հյուրերի ժամանումից առաջ՝ նրանց սարքերին մուտք ստանալու համար։ Ընդ որում, չարագործները հստակ գիտեին, թե որտեղ է ապրելու զոհը, և ծրագիրը կարգավորում էին այնպես, որ այն վարակի միայն իրենց անհրաժեշտ սարքը։ Գործողությունից հետո սերվերներից բոլոր տվյալները ջնջվում էին։
DarkHotel-ի թիրախ էին դառնում խոշոր ընկերությունների բարձրաստիճան ղեկավարները, հաջողակ ձեռներեցները, բարձրաստիճան քաղաքական գործիչներն ու պաշտոնյաները։ Կոտրանքները հիմնականում տեղի էին ունենում Ճապոնիայում, Չինաստանում, Ռուսաստանում և Կորեայում։ Գաղտնի տեղեկատվություն ստանալով՝ հաքերները, ըստ ամենայնի, շանտաժի էին ենթարկում իրենց զոհերին՝ սպառնալով տարածել գաղտնի տվյալները։ Գողացված տեղեկություններն օգտագործվում էին նաև նոր թիրախներ գտնելու և հաջորդ գրոհները կազմակերպելու համար։
Թե ով էր կանգնած այս կիբերհանցագործությունների հետևում, մինչ օրս հայտնի չէ։
9. Mirai. խելացի սարքերի ապստամբությունը, 2016 թ.
- Նպատակ. շարքից հանել Dyn դոմենային անունների մատակարարի կայքը։
- Եղանակ. բոտնետներով վարակված սարքերի DDoS գրոհ։
- Մեղավորներ. New World Hackers և RedCult խմբավորումների հաքերներ։
- Վնաս. ավելի քան 110 միլիոն դոլար։
Համացանցին միացվող տարբեր սարքերի՝ երթուղիչների, «խելացի տների», առցանց դրամարկղերի, տեսահսկման համակարգերի կամ խաղային վահանակների բումի հետ կիբերհանցագործների համար նոր հնարավորություններ հայտնվեցին։ Նման սարքերը սովորաբար թույլ են պաշտպանված, ուստի դրանք հեշտ է վարակել բոտնետով։ Դրա օգնությամբ հաքերները ստեղծում են կոտրված համակարգիչների և այլ սարքերի ցանցեր, որոնք հետո վերահսկում են դրանց տերերի գիտությունից դուրս։
Արդյունքում բոտնետներով վարակված սարքերը կարող են տարածել վիրուսը և գրոհել հաքերների որոշած թիրախները, օրինակ՝ սերվերը ողողել այնքան հարցումներով, որ այն չհասցնի մշակել դրանք, և կապը նրա հետ կորչի։ Դա կոչվում է DDoS գրոհ։
Հատկապես լայն համբավ ձեռք բերեց հնչեղ Mirai («ապագա»՝ ճապոներենից) անունով բոտնետը։ Մի քանի տարվա ընթացքում այն վարակեց ցանցին միացված հարյուր հազարավոր երթուղիչներ, տեսախցիկներ, հեռուստատեսային վահանակներ և այլ սարքեր, որոնց օգտատերերը չէին նեղվել փոխել գործարանային գաղտնաբառերը։
Վիրուսը սարքեր էր ներթափանցում պարզապես գաղտնաբառը գուշակելով։
Եվ ահա 2016 թվականի հոկտեմբերին այս ամբողջ արմադան ստացավ ազդանշան՝ հարցումներով ողողելու դոմենային անունների մատակարար Dyn-ին։ Դա հանգեցրեց նրան, որ շարքից դուրս եկան PayPal-ը, Twitter-ը, Netflix-ը, Spotify-ը, PlayStation-ի առցանց ծառայությունները, SoundCloud-ը, The New York Times-ը, CNN-ը և Dyn-ի ծառայություններից օգտվող ևս 80 ընկերություն։
Հարձակման պատասխանատվությունն իրենց վրա վերցրին New World Hackers և RedCult հաքերային խմբավորումները։ Նրանք որևէ պահանջ չներկայացրին, սակայն առցանց ծառայությունների պարապուրդից ընդհանուր վնասը կազմեց շուրջ 110 միլիոն դոլար։
Mirai-ից հնարավոր եղավ պաշտպանվել երթևեկի վերաբաշխման և Dyn համակարգի առանձին բաղադրիչների վերագործարկման միջոցով։ Սակայն կատարվածը ստիպում է մտածել խելացի սարքերի անվտանգության մասին, որոնք կարող են կազմել բոլոր բոտնետների հզորությունների գրեթե կեսը։
8. Հայտնիների անձնական տվյալների սկանդալային արտահոսքերը iCloud-ից և Twitter-ից, 2014 և 2020 թթ.
- Նպատակ. տեսնել, թե ինչ են լուսանկարում հայտնիները, և ճանապարհին գումար վաստակել։
- Եղանակ. կեղծ կայքում հարցաթերթիկ լրացնելու առաջարկ։
- Մեղավորներ. սովորական երիտասարդներ ԱՄՆ-ից և Մեծ Բրիտանիայից։
- Վնաս. հեղինակության, ինչպես նաև ավելի քան 110 հազար դոլար։
iCloud
Կիբերհանցագործները կարող են տիրանալ օգտատերերի անձնական տվյալներին՝ ուղարկելով խարդախ հաղորդագրություններ, օրինակ՝ անվտանգության ծառայության զգուշացումների տեսք ունեցող SMS-ներ։ Օգտատիրոջը գրում են, որ իբր փորձում են ներթափանցել նրա էջ։ Կեղծ տեխնիկական աջակցությունը առաջարկում է անցնել հղումով, որն իրականում տանում է չարագործների կայք, և այնտեղ լրացնել հարցաթերթիկ՝ օգտանվամբ և գաղտնաբառով՝ անձնական տվյալները պաշտպանելու համար։ Տիրանալով դյուրահավատ մարդու տվյալներին՝ խարդախները մուտք են ստանում հաշիվ։
2014 թվականին այս եղանակով հաքերներին հաջողվեց կոտրել մի շարք հայտնիների iCloud-ը և նրանց անձնական տվյալները հրապարակել։ Արտահոսքը ոչ այնքան ընդարձակ էր, որքան աղմկահարույց։ Համացանց, օրինակ, հայտնվեցին հայտնիների անձնական լուսանկարներ, այդ թվում՝ բավական պիկանտ։ Ընդհանուր առմամբ գողացվել էր շուրջ 500 պատկեր, ընդ որում հնարավոր է, որ ոչ բոլորն են հրապարակվել։
Կոտրանքից տուժեցին Քիմ Քարդաշյանը, Ավրիլ Լավինը, Քեյթ Ափթոնը, Էմբեր Հըրդը, Ջենիֆեր Լոուրենսը, Կիրսթեն Դանսթը, Ռիհաննան, Սքարլեթ Յոհանսոնը, Վայնոնա Ռայդերը և ուրիշներ։
Կոտրանքից հետո չորս տարվա ընթացքում գտնվեցին և ձերբակալվեցին դրան առնչվող հինգ ամերիկացի հաքերներ։ Չորսը դատապարտվեցին ութից 34 ամիս ազատազրկման, իսկ մեկին հաջողվեց պրծնել 5700 դոլար տուգանքով։
2020 թվականի հուլիսին հարձակման ենթարկվեցին Twitter-ի հայտնի օգտատերեր։ Կոտրողներից մեկը համոզեց սոցցանցի աշխատակցին, որ աշխատում է ՏՏ բաժնում։ Այդպես հաքերները մուտք ստացան անհրաժեշտ հաշիվներին։ Այնուհետև այնտեղ հրապարակեցին գրառումներ՝ կոչ անելով աջակցել Bitcoin-ին և գումար ուղարկել նշված կրիպտոդրամապանակին, որտեղից միջոցները իբր պետք է վերադառնային կրկնակի չափով։
Զոհերը կրկին տարբեր հայտնի անձինք էին՝ Բիլ Գեյթսը, Իլոն Մասկը, Ջեֆ Բեզոսը, Բարաք Օբաման և այլ ամերիկյան հայտնիներ։
Հարձակման ենթարկվեցին նաև որոշ կորպորատիվ հաշիվներ, օրինակ՝ Apple և Uber ընկերություններինը։ Ընդհանուր առմամբ տուժեց շուրջ 50 էջ։
Սոցցանցը ստիպված էր ժամանակավորապես արգելափակել կոտրված հաշիվները և ջնջել խարդախ գրառումները։ Սակայն չարագործներին հաջողվեց լավ գումար աշխատել այս աֆերայից. ընդամենը մի քանի ժամում շուրջ 300 օգտատեր հաքերներին ուղարկեց ավելի քան 110 հազար դոլար։
Կոտրողները պարզվեցին 17-ից 22 տարեկան երեք տղա և մեկ աղջիկ ԱՄՆ-ից և Մեծ Բրիտանիայից։ Twitter-ի աշխատակցի կերպարանք ընդունել հաջողվել էր նրանցից ամենաերիտասարդին՝ Գրեմ Քլարկին։ Այժմ երիտասարդները սպասում են դատին։
7. 15-ամյա պատանու կողմից ՆԱՍԱ-ի և ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության կոտրանքը, 1999 թ.
- Նպատակ. իմանալ, թե ինչ կլինի, եթե կոտրես ՆԱՍԱ-ն։
- Եղանակ. լրտեսող ծրագրի տեղադրում կառավարական սերվերում։
- Մեղավոր. 15-ամյա սիրողական հաքեր։
- Վնաս. 1,7 միլիոն դոլար և գիտնականների երեք շաբաթվա աշխատանք։
Մայամիից պատանի Ջոնաթան Ջեյմսը տարված էր տիեզերքով և իր հինգ մատների պես գիտեր Unix օպերացիոն համակարգը և C ծրագրավորման լեզուն։ Զվարճանքի համար տղան խոցելիություններ էր փնտրում ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության ռեսուրսներում և գտավ դրանք։
Պատանուն հաջողվեց ստորաբաժանումներից մեկի սերվերում տեղադրել լրտեսող ծրագիր՝ ծառայողական նամակագրությունը որսալու համար։ Դա ազատ մուտք տվեց տարբեր գերատեսչությունների աշխատակիցների գաղտնաբառերին և անձնական տվյալներին։
Ջոնաթանին հաջողվեց նաև հափշտակել այն կոդը, որը ՆԱՍԱ-ն օգտագործում էր ՄՏԿ-ում կենսաապահովման համակարգը պահպանելու համար։ Դրա պատճառով նախագծի աշխատանքները երեք շաբաթով հետաձգվեցին։ Գողացված ծրագրակազմի արժեքը գնահատվեց 1,7 միլիոն դոլար։
2000 թվականին տղան բռնվեց և դատապարտվեց վեց ամիս տնային կալանքի։ Ինը տարի անց Ջոնաթան Ջեյմսին կասկածեցին TJX, DSW և OfficeMax ընկերությունների վրա հաքերային հարձակմանը մասնակցելու մեջ։ Հարցաքննություններից հետո նա ինքնասպան եղավ՝ մահվանից առաջ թողած գրության մեջ նշելով, որ անմեղ է, բայց չի հավատում արդարադատությանը։
6. BlueLeaks. ԱՄՆ ուժային կառույցների տվյալների ամենախոշոր գողությունը, 2020 թ.
- Նպատակ. խայտառակել ԱՄՆ կառավարությանը։
- Եղանակ. երրորդ կողմի ծառայություններ մատուցող ընկերության կոտրանք։
- Մեղավորներ. Anonymous-ի հաքերներ։
- Վնաս. գաղտնի տվյալների արտահոսք և սկանդալ ամերիկյան իրավապահ մարմիններում։
Ամերիկյան հատուկ ծառայություններն իրենք էլ խոցելի դուրս եկան հաքերային կիբերգրոհների առաջ։ Ընդ որում, հանցագործները ցույց տվեցին, որ իրենք էլ կարող են խորամանկ սխեմաներ կիրառել. չարագործները ներթափանցեցին ոչ թե կառավարական համակարգեր, այլ կոտրեցին վեբ մշակման Netsential ընկերությունը, որը դաշնային և տեղական գործակալություններին տեղեկատվության փոխանակման տեխնիկական հնարավորություններ էր տրամադրում։
Արդյունքում Anonymous խմբավորման հաքերներին հաջողվեց գողանալ ամերիկյան իրավապահների և հատուկ ծառայությունների ավելի քան մեկ միլիոն ֆայլ՝ ընդհանուր առմամբ 269 գիգաբայթ տեղեկատվություն։ Կոտրողներն այդ տվյալները հրապարակեցին DDoSecrets կայքում։ Հանրությանը հասանելի դարձան տեսա- և ձայնագրություններ, էլեկտրոնային նամակներ, ծառայողական գրություններ, ֆինանսական հաշվետվություններ, ինչպես նաև պլաններ և հետախուզական փաստաթղթեր։
Թեև այնտեղ գաղտնի տեղեկություններ կամ իրավապահների կողմից օրենքի խախտման մասին տվյալներ չկային, շատ տեղեկություններ բավական սկանդալային էին։ Օրինակ՝ հայտնի դարձավ, որ հատուկ ծառայությունները հետևում էին Black Lives Matter շարժման ակտիվիստներին։ Արտահոսած ֆայլերը էնտուզիաստները սկսեցին վերլուծել և հրապարակել #blueleaks պիտակով։
Չնայած DDoSecrets-ի կատարած նախնական ստուգմանը՝ արտահոսած ֆայլերի մեջ կային նաև գաղտնի տվյալներ, օրինակ՝ կասկածյալների, հանցագործությունների զոհերի մասին տեղեկություններ և բանկային հաշիվների համարներ։
ԱՄՆ-ի պահանջով Գերմանիայում գտնվող DDoSecrets-ի սերվերը BlueLeaks-ի տվյալներով արգելափակվեց։ Anonymous-ի նկատմամբ քրեական գործ հարուցվեց, բայց կոնկրետ կասկածյալներ կամ մեղադրյալներ դեռ չկան։
5. GhostNet. Չինաստանն ընդդեմ Google-ի, իրավապաշտպանների և Դալայ Լամայի, 2007–2009 թթ.
- Նպատակ. հետևել այլախոհներին և ասիական երկրների կառավարություններին։
- Եղանակ. լրտեսող ծրագրի տարածում Google-ի սերվերի միջոցով։
- Մեղավորներ. Չինաստանի հատուկ ծառայությունները։
- Վնաս. քաղաքական գործիչների և ընկերությունների գաղտնի տեղեկատվության գողություն, ուղեկցող՝ Google-ի հեռացումը Չինաստանից։
Կիբերգրոհներով և կիբերլրտեսությամբ զբաղվում են ոչ միայն հաքերային խմբավորումները, այլև ամբողջական պետություններ։ Այսպես, Չինաստանի ծառայության մեջ գտնվող կոտրողների ողջ հզորությունն իր վրա զգաց Google-ը։
2009 թվականին ընկերությունը հայտնաբերեց, որ Չինաստանի տարածքում գտնվող իր սերվերի միջոցով երկու տարի տարածվում էր լրտեսող ծրագիր։ Այն ներթափանցել էր 103 երկրի պետական կազմակերպությունների և մասնավոր ընկերությունների առնվազն 1295 համակարգիչ։
Տուժեցին ամենատարբեր ռեսուրսներ՝ արտաքին գործերի նախարարություններից և ՆԱՏՕ-ից մինչև Դալայ Լամայի ապաստարանները։ «Ուրվական ցանցը» (GhostNet) վնաս հասցրեց նաև ավելի քան 200 ամերիկյան ընկերության։
Վիրուսի միջոցով Չինաստանը հետևում էր Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայի կառավարություններին, ինչպես նաև չինացի այլախոհներին և իրավապաշտպաններին։ Ծրագիրը, օրինակ, կարող էր միացնել համակարգչի տեսախցիկն ու խոսափողը՝ գաղտնալսելու, թե ինչ են խոսում կողքին։ Դրա միջոցով չինացի հաքերները գողացան նաև առանձին ընկերությունների սերվերների աղբյուրային կոդը, ամենայն հավանականությամբ՝ սեփական նմանատիպ ռեսուրսներ ստեղծելու համար։
GhostNet-ի բացահայտումը մեծ դեր խաղաց այն հարցում, որ Google-ը փակեց իր բիզնեսը Չինաստանում՝ այնտեղ չդիմանալով նույնիսկ հինգ տարի։
4. Stuxnet. Իսրայելն ու ԱՄՆ-ն ընդդեմ Իրանի, 2009–2010 թթ.
- Նպատակ. դանդաղեցնել Իրանի միջուկային ծրագիրը։
- Եղանակ. ցանցային որդի ներդրում իրանական ընկերությունների սերվերներում։
- Մեղավորներ. Իսրայելի և ԱՄՆ հատուկ ծառայությունները։
- Վնաս. ուրանի հարստացման իրանական ցենտրիֆուգների 20%-ը շարքից դուրս եկավ։
Սովորաբար կիբերգրոհների համար անհրաժեշտ է, որ զոհը միացված լինի համացանցին։ Բայց վնասակար ծրագիրը նույնիսկ ցանց դուրս չունեցող համակարգիչների շրջանում տարածելու համար չարագործները կարող են վարակել USB կրիչները։
Նման տեխնիկան շատ արդյունավետ կիրառեցին ԱՄՆ և Իսրայելի հատուկ ծառայությունները, որոնք ցանկանում էին դանդաղեցնել Իրանի միջուկային զենքի ստեղծման ծրագիրը։ Սակայն երկրի ատոմային արդյունաբերության օբյեկտները մեկուսացված էին համաշխարհային ցանցից, ինչը ինքնատիպ մոտեցում էր պահանջում։
Գործողության նախապատրաստումն աննախադեպ էր։ Հաքերները մշակեցին բարդ համալիր Stuxnet վիրուսը, որը գործում էր կոնկրետ նպատակով. այն գրոհում էր միայն արդյունաբերական սարքավորումների Siemens ծրագրակազմը։ Դրանից հետո վիրուսը փորձարկվեց նմանատիպ սարքավորումների վրա իսրայելական փակ Դիմոնա քաղաքում։
Առաջին հինգ զոհերը (ատոմային ոլորտում աշխատող իրանական ընկերություններ) ընտրվել էին խնամքով։ Նրանց սերվերների միջոցով ամերիկացիներին հաջողվեց տարածել Stuxnet-ը, որը ոչինչ չկասկածող միջուկային մասնագետներն իրենք USB կրիչներով տեղափոխեցին գաղտնի սարքավորումների վրա։
Կոտրանքը հանգեցնում էր նրան, որ ցենտրիֆուգները, որոնցով իրանցի ատոմագետները հարստացնում էին ուրանը, սկսում էին չափազանց արագ պտտվել և շարքից դուրս գալ։ Ընդ որում, վնասակար ծրագիրը կարողանում էր նմանակել նորմալ աշխատանքի ցուցմունքներ, որպեսզի մասնագետները խափանումները չնկատեն։ Այսպիսով շարքից դուրս բերվեց շուրջ հազար կայանք՝ երկրի նման սարքերի հինգերորդ մասը, իսկ Իրանի միջուկային ծրագրի զարգացումը դանդաղեցվեց և մի քանի տարի հետ շպրտվեց։ Ուստի Stuxnet-ի պատմությունը համարվում է ամենամասշտաբային և հաջողված կիբերդիվերսիան։
Վիրուսը ոչ միայն կատարեց այն խնդիրը, որի համար ստեղծվել էր, այլև տարածվեց հարյուր հազարավոր համակարգիչներում, թեև դրանց առանձնակի վնաս չհասցրեց։ Stuxnet-ի իրական ծագումը հաջողվեց պարզել միայն երկու տարի անց՝ 2000 վարակված ֆայլ ուսումնասիրելուց հետո։
3. Գրոհ ԱՄՆ Դեմոկրատական կուսակցության սերվերների վրա, 2016 թ.
- Նպատակ. սկանդալ սարքել և միաժամանակ փչացնել Հիլարի Քլինթոնի համբավը։
- Եղանակ. լրտեսող ծրագրի տեղադրում Դեմոկրատական կուսակցության սերվերներում։
- Մեղավորներ. անհայտ են, բայց ԱՄՆ իշխանությունները կասկածում են ռուս հաքերների։
- Վնաս. Քլինթոնի պարտությունը նախագահական ընտրություններում։
Հիլարի Քլինթոնի և Դոնալդ Թրամփի առճակատման պատճառով 2016 թվականի ԱՄՆ նախագահական ընտրություններն ի սկզբանե սկանդալային էին։ Դրանց գագաթնակետը դարձավ կիբերգրոհը Դեմոկրատական կուսակցության՝ երկրի երկու գլխավոր քաղաքական ուժերից մեկի ռեսուրսների վրա։
Հաքերներին հաջողվեց դեմոկրատների սերվերներում տեղադրել ծրագիր, որի միջոցով կարելի էր կառավարել տեղեկատվությունը և լրտեսել օգտատերերին։ Տվյալների գողությունից հետո չարագործները թաքցրին բոլոր հետքերը։
Ստացված տեղեկատվությունը՝ 30 հազար էլեկտրոնային նամակ, հաքերները փոխանցեցին WikiLeaks-ին։ Արտահոսքի առանցքային մասը Հիլարի Քլինթոնի յոթուկես հազար նամակներն էին։ Դրանցում հայտնաբերվեցին ոչ միայն կուսակցության անդամների անձնական տվյալներ և հովանավորների մասին տեղեկություններ, այլև գաղտնի փաստաթղթեր։ Պարզվեց, որ Քլինթոնը՝ նախագահի թեկնածու և փորձառու բարձրաստիճան քաղաքական գործիչ, գաղտնի տեղեկատվություն էր ուղարկում և ստանում անձնական փոստարկղով։
Արդյունքում Քլինթոնը վարկաբեկվեց և պարտվեց ընտրություններում Թրամփին։
Թե ով էր կանգնած գրոհի հետևում, մինչ օրս ստույգ հայտնի չէ, բայց ամերիկյան քաղաքական գործիչները համառորեն մեղադրում են Cozy Bear և Fancy Bear խմբավորումների ռուս հաքերներին, որոնք, ամերիկյան իսթեբլիշմենթի կարծիքով, նախկինում էլ մասնակցել են օտարերկրյա քաղաքական գործիչների ռեսուրսների կոտրանքներին։
2. WannaCry. տվյալների գաղտնագրման համաճարակ, 2017 թ.
- Նպատակ. գումար շորթել պատահական մարդկանցից և ընկերություններից։
- Եղանակ. Windows օգտատերերի ֆայլերի գաղտնագրում։
- Մեղավորներ. Lazarus Group-ի հաքերներ։
- Վնաս. ավելի քան չորս միլիարդ դոլար։
Վնասակար ծրագրերի ամենատհաճ տեսակներից են տվյալների գաղտնագրողները։ Դրանք վարակում են համակարգիչը և կոդավորում նրա ֆայլերը՝ փոխելով դրանց տեսակը և դարձնելով անընթեռնելի։ Դրանից հետո նման վիրուսներն աշխատասեղանին ցուցադրում են պաստառ՝ սարքի ապակողպման համար փրկագին վճարելու պահանջով, սովորաբար կրիպտոարժույթով։
2017 թվականին համացանցը պատեց wcry ֆայլերի իսկական համաճարակ։ Այստեղից էլ գաղտնագրողի անունը՝ WannaCry։ Վարակման համար վիրուսն օգտագործում էր Windows-ի խոցելիությունը դեռ չթարմացված օպերացիոն համակարգ ունեցող սարքերում։ Այնուհետև վարակված սարքերն իրենք էին դառնում վիրուսի օջախներ և տարածում այն ցանցում։
Առաջին անգամ Իսպանիայում հայտնաբերված WannaCry-ը չորս օրում վարակեց 150 երկրի 200 հազար համակարգիչ։ Ծրագիրը գրոհեց նաև բանկոմատները, տոմսերի, ըմպելիքների և սննդի վաճառքի ավտոմատները կամ տեղեկատվական վահանակները, որոնք աշխատում էին Windows-ով և միացված էին ցանցին։ Վիրուսից տուժեցին նաև որոշ հիվանդանոցների և գործարանների սարքավորումներ։
Կա կարծիք, որ WannaCry-ի ստեղծողները սկզբում մտադիր էին վարակել աշխարհի բոլոր Windows սարքերը, բայց չհասցրին ավարտել կոդը՝ պատահաբար վիրուսը բաց թողնելով ցանց։
Վարակումից հետո վնասակար ծրագրի ստեղծողները սարքի տիրոջից պահանջում էին սկզբում 300 դոլար, իսկ ավելի ուշ, երբ ախորժակը բացվեց՝ 600։ Օգտատերերին նաև վախեցնում էին, որ իբր երեք օր հետո գումարը կավելանա, իսկ յոթ օր հետո ֆայլերն անհնար կլինի վերծանել։ Իրականում տվյալները նախնական վիճակին վերադարձնել ամեն դեպքում հնարավոր չէր։
WannaCry-ին հաղթեց հետազոտող Մարկուս Հաթչինսը։ Նա նկատեց, որ վարակելուց առաջ ծրագիրը հարցում էր ուղարկում գոյություն չունեցող դոմենի։ Այն գրանցելուց հետո վիրուսի տարածումը դադարեց։ Ըստ ամենայնի, այդպես էին ստեղծողները նախատեսել կանգնեցնել գաղտնագրողը, եթե այն դուրս գար վերահսկողությունից։
Գրոհը պատմության ամենամասշտաբայիններից մեկը դարձավ։ Որոշ տվյալներով՝ այն հասցրեց չորս միլիարդ դոլարի վնաս։ WannaCry-ի ստեղծումը կապում են Lazarus Group հաքերային խմբի հետ, սակայն գրոհի կոնկրետ մեղավորները չեն գտնվել։
1. NotPetya/ExPetr. հաքերների գործողություններից ամենամեծ վնասը, 2016–2017 թթ.
- Նպատակ. շանտաժի ենթարկել բիզնեսներին ամբողջ աշխարհում։
- Եղանակ. Windows օգտատերերի ֆայլերի գաղտնագրում։
- Մեղավորներ. անհայտ են, բայց ԱՄՆ իշխանությունները կասկածում են ռուս հաքերների։
- Վնաս. ավելի քան 10 միլիարդ դոլար։
WannaCry-ի ազգականն է մեկ այլ գաղտնագրող, որը հայտնի է կասկածելիորեն ռուսական անուններով՝ Petya, Petya.A, Petya.D, Trojan.Ransom.Petya, PetrWrap, NotPetya, ExPetr։ Այն նույնպես տարածվում էր ցանցով և գաղտնագրում Windows օգտատերերի տվյալները, իսկ կրիպտոարժույթով 300 դոլար փրկագնի վճարումը ոչ մի կերպ չէր փրկում ֆայլերը։
«Պետյան», ի տարբերություն WannaCry-ի, հատուկ ուղղված էր բիզնեսներին, ուստի գրոհի հետևանքներն էլ շատ ավելի մեծ եղան, թեև վարակված սարքերն ավելի քիչ էին։ Չարագործներին հաջողվեց վերահսկողություն հաստատել MeDoc ֆինանսական ծրագրակազմի սերվերի նկատմամբ և այնտեղից սկսեցին վիրուսը տարածել թարմացման քողի տակ։ Զանգվածային վարակումը, ըստ ամենայնի, սկսվեց Ուկրաինայից, որին վնասակար ծրագիրն ամենամեծ վնասը հասցրեց։
Արդյունքում վիրուսից տուժեցին ամենատարբեր ընկերություններ ամբողջ աշխարհում։ Օրինակ՝ Ավստրալիայում կանգ առավ շոկոլադի արտադրությունը, Ուկրաինայում շարքից դուրս եկան դրամարկղային մեքենաները, իսկ Ռուսաստանում խափանվեց տուրօպերատորի աշխատանքը։ Վնասներ կրեցին նաև որոշ խոշոր ընկերություններ, օրինակ՝ «Ռոսնեֆտը», Maersk-ը և Mondelez-ը։ Գրոհը կարող էր ավելի վտանգավոր հետևանքներ ունենալ. ExPetr-ը հարվածեց նույնիսկ Չեռնոբիլում իրավիճակի մոնիթորինգի ենթակառուցվածքին։
Կոտրանքից ընդհանուր վնասը կազմեց ավելի քան 10 միլիարդ դոլար՝ ավելի շատ, քան որևէ այլ կիբերգրոհից։ ԱՄՆ իշխանությունները «Պետյայի» ստեղծման մեջ մեղադրեցին Sandworm խմբավորմանը, որը հայտնի է նաև Telebots, Voodoo Bear, Iron Viking և BlackEnergy անուններով։ Ամերիկյան իրավաբանների կարծիքով՝ այն կազմված է ռուս հետախույզներից։
Կարդալ աղբյուրում (ռուսերեն)՝ Պատմության 10 ամենաաղմկահարույց կիբերգրոհները — Лайфхакер (lifehacker.ru)